Xente de aquí: Conversa con Ramiro Pouso, moito mar do Noso Señor


foto-1-4

O salón da súa casa é unha porta que abre cara ao mar. Tes os pés no Son e a vista toda pousada na ría. Muros, Esteiro, O Freixo…Toda unha topografía que arrecende a salgado. Ramiro Pouso medrou e viviu con estes decorados. Galopando sobre as ondas que van e veñen entre Galicia, País Vasco e Terranova. Moito mar do Noso Señor como para non saber onde empeza el e onde acabas ti. Soamente os anos e un accidente co motor precipitaron a chegada da seca. Aínda así, mantén o bote amarrado. Para iso, para non ter que soltar unhas amarras do que foi a súa existencia.

Eu son Ramiro Pouso. Miña nai chamábase Alcira e non vivía do mar. Era xastra, non costureira. Facía traxes. Había homes que non querían outros pantalóns que non fosen os que confeccionaba Alcira. Traballou en dúas xastrerías de aquí, do Son. Por iso a chamaban “a xastra”. Meu pai viña de casa labrega pero non camiñou polos regos que marcan os arados. De feito, tivo na man os papeis todos para marchar á América. Doullos ao seu irmán maior e el quedou na Terra porque quería casar con miña nai e vivir do mar. Botou a vida toda en barcos de pesca. Facendo de fogueiro cando os barcos andaban a carbón e de engraxador cando veu o fuel e o gasoil. Tamén meu sogro andou no mar; primeiro na pesca e logo na mercante.

foto-4-1

E ti cando empezaches con esta lea?

Nacín no Son, o 22 de abril do 1939. Aos 11 anos xa me metín no mar. Tiña un veciño que andaba cun bote. Fun canda el unha noite, toda a noite ao palangre. Cando cheguei de cedo á casa miña nai a chorar porque non sabía nada de min, e aínda máis cando lle dixen que non quería ir máis á escola, que xa tivera bastante. Principiara nela con 6 anos. Eramos 60 rapaces. Todos mesturados, aínda que maiores, de 13-14 anos só había 4 ou 5, preguiceiros que non querían traballar. Teño o acordo de que o mestre, cando nos castigaba, rabuñaba na area do barrotillo da parede e nola poñía baixo dos xeonllos  e tiñamos que estar cos brazos en cruz con maletas de cartón enriba deles.

E ti xa non querías estudar…

Aos 12 anos volvín coller os libros. Un capelán da parroquia puxera en marcha unha escola de noite para os  que traballabamos no mar. Solicitou ás autoridades que puxeran mestres e os mesmos da escola pública impartían as clases.  A min dábanseme ben as matemáticas. Lembro que unha vez no lle quixen facer un problema ao mestre porque me parecía moi doado de resolver. Foi un reto á autoridade que case me custa a expulsión. Falaron con miña nai e acabeino facendo para que non me botaran. O caso é que andei na escola de noite ata os 14 anos. Chegando a esa altura fun a Noia buscar a libreta para enrolarme. Daquela comezábamos de moi cedo. Incluso había homes propietarios de botes pero non atopaban xente para embarcar. Botaban man dos fillos menores de 14. Tiñan que asinar un papel no que se responsabilizaban deles no traballo. Este fío tráeme o caso dun irmán meu que andando nos traballos na Praia accidentouse. Atendeuno un bo médico que era republicano e a quen lle quitaran o título. Coseulle ben a ferida pero no ousou poñerlle a inxección do tétanos porque se a doenza se reviraba podía saberse e habíanlle ir enriba. Meu irmán morreu con 12 anos. Foron tempos.

foto-2-3

E no mar, a que andabades?

Andabamos ao axexo para a sardiña, e ao medio mundo para o xurelo. Cando andabas ao axexo largabas á tardiña ou tamén de alborada, sobre as cinco da mañá. Tratábase de que o peixe non vira a rede, que era máis gorda por ser de algodón. Iamos pescar cando non había lúa ou era pouca. Necesitabamos da escuridade. Un home púñase na proa cun pandullo de un quilo e medio, máis ou menos, que ía atado a unha corda e batía no mar cando llo indicaba o patrón. Co golpe o peixe, se o había, asustábase e botaba a correr, daquela parecía que “ardían as augas”. Así sabías se había peixe ou non e se tiñas que largar.

E así ata cando?

Non moito. Con 17 anos marchei para “Pasajes”, no País Vasco. En xullo do 56. Embarquei no trío. Unha compañía que tiña 3 barcos. Anos despois, con 19, fun ao servizo. A Ferrol. 2 anos na “marina”. Ao remate, volta ao trío ata o  ano 64, que marcho para o bacallao. Coas “parellas” (sempre iamos dous barcos á xunta) a Terranova.

A cada paso máis fóra?

As mareas duraban 4-5 meses. Viñas a terra 12-15 días e… volta ao mar. Na marea de inverno, a que cadraba co Nadal, botabas un mes. No primeiro andei de mariñeiro e logo xa de contramestre. Era o encargado de organizar os traballos da tripulación.

Como era a pesca en Terranova?

En cada barco da parella iamos 22 homes. Traballabamos a quendas. Primeiro largaba un barco e logo o outro, cada un co seu lance. Cando o peixe subía a bordo escabezábase, quitábaselle a tripa e as arganas, logo salgábase e para a bodega. Nos primeiros non había frigorífico e procesábase todo a man. Por veces, perdíase parte da pesca xa que non daba tempo a procesala, púñase o peixe negro. Daquela parábase e botábase o que quedaba ao mar. Despois xa viñeron as máquinas e adiantábase moito no traballo, tamén as cámaras de frío. Claro está que o peixe conxelado non ten o sabor do peixe da salgadura.

Que se che facía máis duro do traballo?

As xornadas de 34 horas sen deitarse, cando viña moito peixe. Descansabas 2 horas e volta. Tamén cando había que picar o xeo en cuberta. Estabamos a 14 baixo cero. Co xeo o barco pesaba tanto que perdía estabilidade e podía ir a pique. Había logo que picalo. Era tanto o frío que o peixe cando o quitabas da auga conxelaba ao momento.

E a familia?

Teño 2 fillos. Non asistín ao seu nacemento. Cando eles viñan á vida, eu marchaba para o mar. Enterábaste polo armador, que chamaba ao barco. Cando naceu o maior, andaba no bacallao. Viñen polo Nadal e el nacera en outubro. Tiña 2 meses. O segundo naceu en febreiro e eu marchara en xaneiro.

Filucha, como vivía estes lances a muller do mariñeiro?

Foi unha vida difícil. El a traballar arreo e eu moi soa. Os rapaces enteiriños para min. Ao primeiro, cando estreas vida e amores tes ilusión abonda e valo levando. Logo, fatigas. Acabas por non saber quen é o outro. Esas ausencias tan prolongadas rachan coas vidas. As mulleres daquela viviamos coma emigrantes. El xa ten a maleta cansada. Eu quero moverme. A miña maleta quere bulir. Sempre me dicía que cando se xubilase habiamos viaxar… O encontro con Irimia e coa xente que anda ao redor da idea abriume mundos. Foi un renacemento, un cambio de vida. As Romaxes, os sábados bíblicos de Bastavales. Foi unha liberación. Cambioume o chip de moitas cousas. Collín independencia. Comecei a pensar en por min. Foi difícil. Pero agora  estamos ben. Respectámonos e sentímonos a gusto.

Por qué traballaches maiormente fóra de Galicia?

En Galicia non quería pescar. Era un abuso. Aquí dábanche 7 días por mes traballado; no País Vasco, 14 como mínimo. Aquí a cotización era un lixo e a cobertura por accidente unha penuria. Nun mesmo caso, a indemnización no País Vasco era de 57.000 pesetas e en Vigo 14.000. Aquí era frecuente atopar xente que estaba enrolada e tíñana sen dala de alta, enganada. A sorpresa viña logo coa xubilación. Ao meu pai pasoulle coa cobertura do seguro médico. Aquí dixéronlle que non contaba con ela e no País Vasco ofrecéronlle 3 meses pola seguridade social e outros 3 polo Montepío. Así era Galicia. Andando no bacallao, no País Vasco, sempre cobrei en tempo e forma o paro. Aquí sempre aparecían problemas: falta de pago, atrasos…

Como ves agora o asunto do mar?

Os barcos grandes aínda van librando. Tes un salario fixo, unha seguridade social. Aos pequenos non  lles vexo xeito. Non hai salario fixo. O que gañas depende do peixe que entra, pero non dás sabido a como se vende ese peixe e polo tanto quen anda sempre vendido es ti. Nesta pesca non hai futuro, por iso a xente de aquí non vai ao mar. Por outra banda a cultura do consumo na xente nova non axuda. Nin gañan nin aforran.

foto-3

E de xubilado… que?

Xubileime no 96, con 57 anos de vida e 45 de mareas. Cando me xubilei… no bote e a pescar. Xa cando traballaba no mar tiña un bote, o Lisboa. Chegaba da marea de Terranova e á maña seguinte ía pescar na ría.

Cando aínda traballaba eu xa lle dicía (comenta Filucha): Ai ho, e non virás farto de mar! E el contestábame que o bote era para vivir, que o outro era traballo. Incluso houbo ocasións en que puidemos e mais matinamos en comprar un barco. Pero a Ramiro non lle vai a xestión, o negocio; o traballo apegado ao mar é o seu modo de vida.

Así é. Despois do Lisboa comprei o Rocho (continúa Ramiro). Xa de xubilado, ás cinco da mañá erguíame para ir ao mar. Volta sobre as 2 da tarde para xantar, unha sestiña… e día listo. Ata que perdín a man dereita nun accidente co motor do bote. A xubilación non me apartou do mar. Os anos e ese percance si que me botaron ao seco. Despois diso, ao primeiro sufrín moito. Agora xa me fun afacendo. Procuro andar, vou enredar no bote, gustariame ir ao mar… e non podo. Teño o neto, iso si. Gusto moito de estar con el e el canda min. Dámonos moita alegría. O malo é que o teño algo lonxe. De cando en vez vou  velo. Tamén me gusta cociñar, os traballos da casa, pasar o ferro… aínda que isto último xa non o podo facer. Encántame o peixe ao forno. O pinto e o sargo son para min os máis gorentosos.

Despedímonos na cociña. Cando renovaron a casa fixeron as estancias nas que fan máis vida mirando ao monte. Demasiados anos  axexando  ao mar en días de temporal. Agora  o discorrer das súas vidas está en calma, coma a lentura das hortas que miran dende a ventá.

Marta Sopeña

Advertisements
Estas entrada foi publicada en Uncategorized coas etiquetas , , , . Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s