Camilo Torres, o crego guerrilleiro, 50 anos despois


Cando no pasado ano 2014 cheguei a Colombia, o amigo Fernando Torres -teólogo e biblista popular- recordoume que o ano seguinte íase a celebrar o 50 aniversario da morte de Camilo Torres. E pediume se podía escribir algo sobre Camilo visto desde Europa. O primeiro que pasou pola miña mente foi a fascinación que exercía nos mozos e non tan mozos da Igrexa progresista daquela época. Nos curas, frades, monxas, seminaristas e laicos, comunidades cristiás de base e parroquias comprometidas, que buscabamos nos anos 70 un novo modelo de igrexa que saíse das cavernas do franquismo e superase o vergonzoso papel xogado pola igrexa española, sobre todo a maior parte da súa xerarquía, na Guerra Civil e os 40 anos de franquismo.

Camilo e nós

Unha igrexa que buscaba ardentemente colaborar na construción dunha sociedade democrática, máis xusta e solidaria, e unha igrexa popular cunha teoloxía que estivese á altura dos tempos, e non ancorada no pasado.


Non coñeciamos moito de Camilo. Apenas tiñamos a imaxe romántica do cura comprometido cos pobres e coa liberación do seu pobo. Pero éranos suficiente. Había unha imaxe moi simbólica que chegara a nós e que conservo moi vivamente na memoria: a foto do cura con boina de guerrilleiro tipo Che Guevara -aínda que sen a estrela-, cun neno nos brazos e rodeado de xente humilde. Máis que a outra foto famosa cun fusil e as menos coñecidas para nós do cura con sotana ou chaqueta negra pronunciando discursos ardentes que movían ás masas do seu país, que estaba a vivir  un dos momentos máis conflitivos da súa historia.

Sabiamos moi pouco da súa presenza activa e a súa relación coa cultura universitaria e a política institucional colombiana. Sobre todo, estaba gravada en nós a imaxe de Camilo que nos deixou outro personaxe latinoamericano; un cantante do que escoitabamos e cantabamos as súas cancións con fervor: Víctor Jara. O poeta e cantautor chileno, acaba de ser asasinado pola ditadura de Pinochet, pero resoaban aínda os versos de Daniel Viglietti; uns versos dabondo coñecidos, pero non me resisto a traelos aquí polo eco que suscitan en min e, ao mesmo tempo, polo rexeitamento que causaban noutros compañeiros e compañeiras:

Onde caeu Camilo
naceu unha cruz,
pero non de madeira
senón de luz.
(…)
Contan que trala bala
oíuse unha voz.
Era Deus que gritaba:
¡Revolución! (…)
Cravárono con balas
nunha cruz,
chamárono bandido
como a Xesús.
(…)
Camilo Torres morre
para vivir.


Medellín, Colombia, teoloxía da liberación

Entón, para nós, Camilo pertencía a un país afastado do que sabiamos pouco en España naqueles anos. Apenas sabiamos algo da clamorosa situación de inxustiza e represión do pobo colombiano por parte da súa oligarquía, do mesmo xeito que tantos outros países da América Latina e dunha guerrilla ao estilo doutras guerrillas latinoamericanas.

Coñeciamos máis a situación doutros países como Brasil, Arxentina, Chile, Nicaragua ou O Salvador. Pero de Colombia tiñamos tamén moi presente un nome xa entón tan mítico para nós como o de Camilo: Medellín. O encontro do episcopado latinoamericano nesta cidade colombiana, era o ilusionante punto de partida da teoloxía da liberación, co inusitado apoio do episcopado das igrexas latinoamericanas. Pouco sabiamos do feito de que foi precisamente a xerarquía da Igrexa colombiana a que menos apoiou este evento fundamental, e ata que puxera trabas, malia levarse a cabo no seu territorio.

A Teoloxía da Liberación, feita desde a perspectiva do pobre e o oprimido, afunde as súas raíces na teoloxía profética da Igrexa en América Latina. Esta tivo a súa primeira expresión na teoloxía non académica dos tempos da “conquista”, a partir de 1511, en que se rexistra o primeiro grito crítico-profético no novo continente: o sermón do dominico español Antonio Montesinos (1475-1540) en favor dos indios e contra os explotadores  coloniais, o 21 de decembro de 1511, pouco logo de chegar á Antiga (Haití): “Son voz de Cristo no deserto desta illa. Esta voz divos que todos estades en pecado mortal e nel vivides e morredes, pola crueldade e tiranía que usades con estas inocentes xentes. Con que dereito e con que xustiza tedes en tan cruel e horrible servidume a estes indios? Non estades obrigados a amalos como a vós mesmos?” (En Bartolomé de las Casas, Historia das Indias, libro 3, cap. 4).

Amor eficaz: violencia e debate

Camilo era un símbolo; unha referencia e un ideal para uns e un demo para outros. Non nos fascinaba o Camilo co fusil, pois moitos pensabamos que a inxustiza e a violencia represiva institucional non se ían a cambiar coas armas, do mesmo xeito violento, e pensabamos que había que romper a espiral de violencia sen métodos violentos. Pero fascinábanos o Camilo do compromiso de liberación, radical, antiburgués, que falaba de revolución sen perder a tenrura -como escribiu o Che Guevara-; o Camilo da fe evanxélica e a súa identidade sacerdotal renovadora. O seguidor dun Xesús revolucionario; un radical coma el, que vai á raíz e non se anda con componendas, que critica os sepulcros branqueados e está claramente cos máis pobres.

A maioría non estabamos por tomar as armas, como fixeran logo de Camilo outros sacerdotes españois en Colombia (Manuel Pérez, alias “o cura Pérez”, Domingo Laín e Juan Antonio Jiménez); pero pensabamos coma un santo cura obreiro francés que chegou a bispo con Paulo VI (Alfred Ancel), cando lle preguntaron se, de estar en América Latina, marcharía coa guerrilla, e el respondera: “Non empuñaría un fusil, pero faríalle a omelette aos guerrilleiros”. Tardamos en coñecer o proxecto de “amor eficaz” de Camilo e os seus escritos; pero estabamos convencidos de que a súa aposta revolucionaria era un dos modos máis honestos de seguir a Xesús de Nazaré e vivir o espírito do Evanxeo: cambiádeo todo, buscade o imposible, porque a situación en que viven os máis pobres é intolerable e contraria o reino que Deus quere. Estabamos e estamos convencidos de que -como elaboramos mellor anos despois- non só “é posible” outro mundo, outra sociedade e outra igrexa, senón que este mundo, tal como o estamos desenvolvendo, “é imposible”, non ten futuro para a maioría da xente, para a maioría dos fillos e fillas queridos de Deus; e el non quere que sexa só para uns poucos.

Por iso, hoxe coma onte, creo e proclamo con tantos colombianos e con tantos homes e mulleres de boa fe: Camilo vive!

Victorino Pérez Prieto

Advertisements
Estas entrada foi publicada en Horizonte universal coas etiquetas , , , . Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s