Cara ao “arsbenemoriendi” (da arte do ben morrer)


José García Férez

Tomado do artigo “Eutanasia y muerte digna: hacia una bioética del buen morir a la luz de la moral católica”, Instituto Teológico de Murcia, Murcia, 2012.

Nas últimas semanas, a partir dun caso concreto nun hospital galego, volvía á primeira plana o asunto do dereito a unha morte digna. Tamén neste tema se ten empregado unha suposta moral católica tradicional como argumento para xustificar determinadas posturas ideolóxicas defensoras dunha obstinación terapéutica, algo que un mínimo sentido común humanitario considera inxustificable. Recollemos aquí a opinión de García Férez, doutor en teoloxía moral.

Desde a perspectiva tradicional da bioética católica, considérase que só Deus é dono da vida e da morte, pero non é un propietario absoluto, senón un soberano que concursa coa libre autodeterminación do ser humano. E desde este concurso ético da autonomía- teónoma, é desde onde imos intentar repensar o chamado dereito a morrer con dignidade.

Pero, que significa realmente morrer con dignidade? Existe unha diversidade de opinións respecto diso. Con todo, son basicamente tres os criterios que fundamentan esta pluralidade: para uns, significa a posibilidade de elixir o momento da morte; para outros, equivale ao rexeitamento dunha morte artificializada; e hai un terceiro grupo que considera que morrer con dignidade é simplemente morrer humanamente, isto é, sentíndose persoa ata o final.

Quizá estas tres posturas conteñan, de modo unificado, a esencia do que os antigos chamaban a arte de ben morrer ou arsbenemoriendi, arte que algúns consideran que é imposible de exercitar, dado que a case ninguén ou case nunca dá tempo a aprender a morrer.

Así pois, tomando como referencia algunhas claves das bioéticas civís, das bioéticas teolóxicas, da medicina paliativa e da antropoloxía cristiá, podemos resumir a correcta comprensión do feito de morrer ben ou axudar a morrer con dignidade:

– Morrer rodeado de agarimo e co apoio dos seres queridos.

– Coa asistencia médica adecuada: do curar ao coidar.

– Eliminando, no posible, o sufrimento e a dor.

– Sen manipulacións médicas innecesarias, desproporcionadas ou maleficentes.

– Cos coidados de maior calidade e de excelencia posibles.

– Respectando a autonomía do paciente (testamento vital ou vontade anticipada), sempre que sexa factible, tanto ética, como xuridicamente.

– Valorando a súa vida desde o criterio clínico e ético da “calidade”, así como desde a postura cristiá da “sacralidade” desta.

– Asumindo a dignidade (ontolóxica, ética, xurídica e teolóxica) de toda persoa.

– Aceptando a morte como parte da condición humana.

– Morrer en paz, como un acto íntimo e persoal (morte apropiada).

O dramaturgo renacentista Petrarca chegou a escribir: “Un bel morrer, tutta unha vita honora”, que significaría que “unha boa morte dignifica toda unha vida”. Respecto diso, poderiamos quedar co sentido simbólico e práctico desta expresión: ter unha boa morte, para honrar toda unha vida.

Hai moitos problemas existenciais e temas que preocupan hoxe a humanidade, pero resolver o problema da vida e da morte -desde o horizonte dunha bioética profundamente humana- supón caer na conta de que, malia todos eles, resulta importantísimo concibir a vida e a morte nun sentido óptimo, é dicir, comprender que se ha de vivir e morrer do mellor modo posible. É máis, síntome convencido ao afirmar que existe un desexo connatural a toda persoa humana de ter, ao final dos seus días, unha boa morte ou, cando menos, a esperanza de finalizar o proceso biolóxico e biográfico neste mundo do xeito máis xusto, correcto, solidario, honroso e amoroso posible.

Para rematar, e como ben refire o libro bíblico do Eclesiastés: “Todo ten o seu momento, e cada cousa o seu tempo baixo o ceo”; “o seu tempo o nacer e o seu tempo o morrer” (Ecl 3,1-2). Xa que logo, non alteremos eses ritmos, nin para adiantar a morte, nin para atrasar a súa chegada, senón contemplala e aceptala no seu xusto momento, é dicir, sen abreviacións inxustas, nin prolongacións desproporcionadas. A morte, concibida deste xeito, dános a posibilidade de dignificar plenamente o ser humano que falece e o contexto polo que transita os seus últimos instantes de vida, pois, como ben considera o profesor Francisco José Alarcos, hai que engrandecer a dignidade do home que ha de saír deste mundo do modo máis humanizado posible, logrando unha morte tranquila, a tempo e en paz. E, se fose posible, asumindo con rotundidade as palabras que exclamou Xesús na cruz pouco antes de expirar: “Todo está cumprido” (Jn 19, 30). Oxalá que o noso último alento de vida poida ser pronunciado, de forma consciente, co significado tan profundo que lles conferiu Xesús ás súas últimas palabras neste mundo.

Advertisements
Estas entrada foi publicada en Horizonte universal coas etiquetas , , , , , , . Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s