DON ÁNXEL FOLE


Baldomero Iglesias Dobarrio (Mero)

Antes da exclusión virían mozos, na dificilísima supervivencia da posguerra, que co seu bo facer despuntaran algo de porvir. Entre eles Cunqueiro e Fole, amigos e, en Compostela, compañeiros de pensión. Fole era máis de relatos e contos, ensaio e mesmo teatro –estaba moi orgulloso do seu Pauto do demo, con anécdotas que perfilaban a historia do cotiá. Era menos de poesía, aínda que tamén. Baixiño e humilde, fumaba e levaba a cabicha no cabo da boca, nunha nube de fume asegundaba néboas. Calzaba na testa pucha negra e nos pés, zapatos que lle abondaban enormes. Sentíase vir co seu repenicar dos lorchos na beirarrúa, ao soltar tacón, e podiamos ver o calcañar do calcetín gastado cunha cebola ao aire, de tanto subir e baixar cada alancada. O seu aspecto, nos últimos anos, era un pouco descoidado. Non vía ben ou non quería perder tempo en andrómenas, deixaba a barba por parroquias. O seu aspecto era o de menos, o importante del era o seu carácter, a súa personalidade, o seu porte de gran home en formato pequeno.

Entrañable e querido por todos, tiña saídas incribles e propias deses seres únicos que, desde a espontaneidade, crean mundos e inventan esencias sublimes do vivir, marabillas de contento. Publicaba en revistas, xornais e libretos de todo tipo, así como libros Á lus do candil, Terra brava –o seu libro preferido, Contos da néboa e Historias que ninguén cre. Desde os títulos, xa podedes darvos conta do gran poder sedutor que tiña. Escribía para El Progreso, onde levaba ritmo lento pero necesario para, periodicamente, sacar algo capaz de engaiolar coa súa florida prosa. Dirixiu o suplemento “Táboa redonda” e empregaba pseudónimos como Neumandro, Don Fabulón ou Lucencio. Defendía a teoría dos grandes contadores de contos: os contos son para contar, non para escribir. Sempre dixo que os contos son, na palabra de quen os conta, na intención e nas énfases ondulantes do contador. Un mal menor é que queden escritos e deixados á libre interpretación de cadaquén. Agasallábanos no Bar Jesús –un bar, preto do Progreso- con algún conto mentres tomabamos café, fumando un cigarro. Tiña o don da palabra, de captarnos e levarnos directamente desde o seu maxín á enorme fantasía nosa e, desde alí, facernos ver as historias que relataba. Contos de medo, contos de ansia e desespero, de tensión e fracasos. Gran lección de literatura! Todos, ao chamalo, diciámoslle “Don Ángel, si señor”. Afirmaba e admitía calquera sentencia con ese: “…si, señor”.

Algúns, en Lugo, pola noitiña, temos reparado algunha vez no seu razoar coa cuñada Fina, que desde a ventá da casa lle reprobaba as chegadas intempestivas ao vir dos faladoiros do Lugo Bar, de dona Laura, do Méndez, do Madrid ou do Asuero –onde tornaba coa man, moscas e mosquitos, que lle viñan ao viño. Ou aquel razoar coa sobriña, xa na rúa Río Chamoso, polo telefoniño –novidoso naqueles tempos- da porta de abaixo. Suporei o diálogo, xa que non lembro exactamente. Imaxinade: chegaba, pois, Don Ánxel e, premendo insistentemente no timbre, berraba: …a ver, Conchita, abre a porta que vai moito frío! (Falaba con certo aquel canso e sobrado). Conchita, a sobriña, desde dentro, contestaba: …xa vén aí? Déame “santo y seña”. …Merda!, contestaba Don Ánxel. Contrasinal correcto, …pode subir! Cando facía ademán de entrar, volvía falar o trebello: …cheira a viño condenado, ben se lle coñece!Nada bebín en ausoluto, que dis? Sempre andades con andrómenas!Se o coñecerei eu -dicían enriba-, e de onde virá a estas horas? Sempre con estas trazas! Por iso che digo que abras, que quero cear un pouco e despois marcho!Ai, non; con estes xeitos, non conte comigo! Para vir aquí ten que estar ben. …E logo, non ves que estou ben? Boeno, …ver non ves -dicía el- pero sabes o ben que dou razón e consecuente! Cheo, non podería facelo! Así botaban tempo e ao final sempre subía e tíñanlle alimento e do seu coñac preferido, a relación era boa e moi entrañable. Eran descubridores quizais dun xeito teatral a poñer en uso, monólogos de telefoniño, nunca levado á práctica aínda que debe ser, ben desenvolvido, moi interesante. Gustaba viaxar pero el non conducía; ía con alguén e anunciáballes o medo encarando fortes asubíos cara ao condutor, sobre todo nas curvas onde máis el se acovardaba. Era todo un relato. Varias publicacións permiten achegarse á súa obra, impresionante desde os aspectos da calidade narrativa ata referencias temporais que inclúe e move con total dominio. Lembrarei O cartafol de Lugo, con artigos que foran do xornal e forman un libro que agasallei a varios amigos e que, para min, son a clave do pasado recente, anécdotas do incrible, pero certo!

Advertisements
Esta entrada foi publicada en Lembranza de orballos. Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s