Lembrando a D. Rosendo



Xoán C. Rodríguez Herranz

D. Rosendo cos amigosEste ano celébrase o bicentenario do nacemento de Lucas José Rosendo Salvado y Rotea, máis coñecido coma Frei Rosendo Salvado. Este frade beneditino, natural do concello de Tui, foi misioneiro en Australia, onde chegou a ser bispo e fundador dun mosteiro beneditino neste novo continente. Mais a súa obra é lembrada pola súa defensa das comunidades aborixes, así como pola introdución do eucalipto no noso país.

Tui era unha visita cíclica: cando de pequeno adoitaba pasar cos meus tíos a Semana Santa, o paseo pola “Corredeira” parábase diante dunha escultura que dende a miña perspectiva semellaba enorme. Chamábame a atención que non fose dun heroe nacional -ou, como era común naqueles tempos, dun militar- senón a dun frade, Frei Rosendo Salvado. Se preguntaba o porqué dela, a resposta era sempre: Foi o que trouxo de Australia o eucalipto e mais a acacia e a mimosa.
Nestes días, co gallo do bicentenario do nacemento daquel frade bieito, tiven ocasión de me mergullar nunca serie de artigos e libros sobre el e a súa obra. O que segue non é unha microbiografía del senón retallos da súa vida pasados polo “espello a carón do camiño” do eco que fixeron en min. A intención non é outra que suscitar a lectura demorada da peripecia dese cristián galego e universal a quen alguén ten alcumado “o noso Vicente Ferrer do século XIX”. Aí vai, xa que logo, un breve mosaico da súa historia e varias claves para entendelo.

TUI, AFASTADO E PRÓXIMO

Hai unha longa viaxe de Tui a Fremantle, a Perth, a Nova Nursia. Rosendo tivo ocasión de facela varias veces arredor de África (tres meses), a última xa pola Canal de Suez acabada de estrear. Sempre que veu a España, tornou a visitar Tui, aquel Tui sempre presente na súa memoria: “Non hai na terra lugar que iguale o fermoso cadro que ofrece a vista de Tui… Galicia fica moi lonxe e, aínda sendo como é un dos mellores países que teño visto en tantas viaxes por Europa…atópase sumida na pobreza; o porqué deixareino no tinteiro”.
Rosendo nacera en 1814 na Galicia ceibe xa da francesada, nunha cidade que daquela era capital de provincia, coa pegada dun glorioso pasado histórico (castro e capital sueva, bastión de Dona Urraca, feudo de Pedro Madruga). Pero no s. XIX era máis que nada unha cidade levítica que vivía tras das torres ameadas da catedral e as múltiples igrexas e rúas e corredoiras con nomes como rúa do Corpo Santo, pasadizo das Monxas, etc. Os seus pés correron a carón dos de seu pai cara ao coro catedralicio onde a súa voz xunguíase ás do órgano e chirimías, facendo así agromar a súa disposición para a música. O resto da bisbarra eran barrios e arrabaldes (Canicouba, Entrefornos, rúa Miñoteira, San Bartolomeu) habitados por menestreis e xente humilde. Na contorna vivían labregos empobrecidos, xa polos foros eclesiásticos, xa trala desamortización de Mendizábal, pola exacción de mercadores arribistas, moitos deles enriquecidos na trata de escravos.
Tamén era a cidade de San Telmo, o dominico do Século XIII, no imaxinario da lenda o santo das xentes do campo, dos mariñeiros e pescadores, loitador polo progreso das xentes, construtor de camiños e pontes, e canonizado pola vontade popular. Tenacidade, traballo, determinación ao servizo de pobres e peregrinos (a súa herdanza: o hospital, a rúa da Misericordia). Tui, cidade levítica, cidade da música, a periferia dos necesitados, a exemplaridade dun santo solidario; cidade de ida e de volta.

“MARAÑA, MARAÑA”

Non lembro se foi Atahualpa Yupanki ou algún outro dos palladores do sur de América quen cantou aquilo de “Con los pobres de la tierra…”. Tampouco sei se Rosendo levaba xa no ánimo a sintonía cos marxinados, cando -exclaustrado e exiliado pola política española- arriba na fragata Isabella a Fremantle. O que si consta nas súas memorias é o seu encontro cos dous primeiros aborixes polas rúas do porto e a aprendizaxe dunha palabra clave coa que a parella de depauperados o aborda: “Maraña, maraña”. Sería a primeira lección dun idioma do que el chegaría a elaborar un longo dicionario, e esa palabra era: “fame, fame”, ou “comer, comer”.
A reacción de Rosendo foi inmediata e xesuánica, dun profundo calado simbólico: colleu un pan que levaba para o día e compartiuno cos nativos; despois anotou a palabra nun caderno. Compartir e aprender deles, ese foi o seu estilo. Mais adiante compartirá o seu modo de vida: os banquetes de raiceiras, lagartos, herbas, as eirugas asadas que lle ofrecían. Vivirá e durmirá, aló polas Victoria Plains, xunto con eles no bush, no mato. E admirará a súa sabedoría ancestral para sobreviviren no ermo, atopando froitas e auga onde ningún europeo vía máis ca deserto. Estudará a súa lingua e costumes, crenzas e mitos (as narracións da “era dos soños”), a hospitalidade, as técnicas ou usos curativos.
Reináballe convivir con eles, escoitando con prudencia e perseveranza. Poderiamos dicir que, en termos de hoxe, procedeu a unha inculturación. Chegou a solicitar do goberno inglés ser declarado aborixe australiano para así poder mellor defendelos dos que os consideraban non-humanos, “os sen-alma”, “razas nas que non aparece o que entre nós se entende por intelecto”, chamados a desaparecer “ante a raza máis enxeñosa a máis progresiva, que é a raza branca”. O mesmo Darwin, no 1871 dubidaba de se os australianos estaban máis próximos dos caucásicos actuais ou dos gorilas.
Asemade percibiu a dificultade que tiñan para cubriren as necesidades básicas de nómades autónomos e minoritarios a carón dunha cultura europea supraimposta e degradante da súa natureza. Os colonos asexábanos para que abandonaran as súas terras e poderen apoderarse delas; mataban os canguros, base da súa alimentación, para introducir ovellas; explotábanos como man de obra submisa. Que facer? Seguir aos nómades e perecer con eles ou axudalos a evolucionar e se defender dende a súa cultura fronte á avalancha que supoñía a “civilización importada”? De momento: pan compartido, convivencia, dignidade, coñecemento. Despois, asumir a causa dun pobo que estaba sendo desprezado, aniquilado. O seu labor ía consistir en demostrar que “non eran salvaxes, nin atrasados mentais, senón seres humanos normais”, con principios e unha cosmovisión a respectar. Nun arrouto a prol da xustiza, chegaría a dicir: “É mais doado obter un resultado satisfactorio entre estes ‘salvaxes’ que entre os que se glorian de ter acadado o máximo da civilización”.

Advertisements
Estas entrada foi publicada en Horizonte universal coas etiquetas , , , , , . Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s